คำราชาศัพท์

คำราชาศัพท์ หมายถึง ถ้อยคำสุภาพ ไพเราะ ที่นำมาใช้ให้เหมาะสมกับฐานะของบุคคลในสังคมไทย ซึ่งแบ่งออกเป็น 5 ระดับ ได้แก่

1. พระมหากษัตริย์
2. พระบรมวงศานุวงศ์ (ตั้งแต่ชั้นหม่อมเจ้าขึ้นไป)
3. พระภิกษุสงฆ์
4. ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่
5. สุภาพชนทั่วไป

1. ลำดับชั้นและหลักการใช้คำนำหน้า (พระบรม, พระราช, พระ)

การใช้คำนำหน้าคำนามเพื่อทำให้เป็นคำราชาศัพท์ ต้องใช้ให้ตรงกับลำดับชั้นของเจ้านาย ดังนี้:

ลำดับชั้นเจ้านาย:

• ระดับ 1: พระมหากษัตริย์ (K)
• ระดับ 2: สมเด็จพระบรมราชินีนาถ (Q) / พระบรมราชชนนีพันปีหลวง / สมเด็จพระเทพฯ
• ระดับ 3: สมเด็จเจ้าฟ้า / สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอฯ
• ระดับ 4: พระองค์เจ้า (เช่น พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลีฯ) / สมเด็จพระสังฆราช
• ระดับ 5: หม่อมเจ้า

การใช้คำนำหน้า:

• พระบรม / พระบรมราช: ใช้เฉพาะ ระดับ 1 (พระมหากษัตริย์) เท่านั้น
  • ตัวอย่าง: พระบรมราโชวาท, พระบรมราชโองการ, พระบรมฉายาลักษณ์
• พระราช: ใช้กับ ระดับ 1 และ ระดับ 2
  • ตัวอย่าง: พระราชนิพนธ์, พระราชดำริ, พระราชประวัติ
• พระ: ใช้กับ ระดับ 3, 4 และ 5 (รวมถึงใช้ทั่วไปนำหน้าอวัยวะ/ของใช้)
  • ตัวอย่าง: พระดำริ, พระประวัติ, พระนิพนธ์

2. กฎการใช้คำว่า "ทรง" (ออกสอบบ่อยที่สุด! 🌟)

คำว่า "ทรง" ใช้เพื่อทำให้คำนามหรือคำกริยาสามัญ กลายเป็นคำกริยาราชาศัพท์ มีกฎดังนี้:

1. ทรง + นามทั่วไป = กริยาราชาศัพท์
   • ทรงเปียโน (เล่นเปียโน), ทรงม้า (ขี่ม้า), ทรงเทนนิส, ทรงเรือใบ
2. ทรง + นามราชาศัพท์ = กริยาราชาศัพท์
   • ทรงพระอักษร (เขียน/อ่าน), ทรงพระราชนิพนธ์ (แต่งหนังสือ)
3. ทรง + กริยาทั่วไป = กริยาราชาศัพท์
   • ทรงวิ่ง, ทรงฟัง, ทรงล้ม, ทรงปล่อย, ทรงตัด
4. 🚫 กฎข้อห้าม (จำให้แม่น!): ห้ามใช้ "ทรง" นำหน้าคำที่เป็น "กริยาราชาศัพท์อยู่แล้ว"
   • ห้ามใช้: ทรงบรรทม, ทรงประสูติ, ทรงเสวย, ทรงโปรด, ทรงกริ้ว, ทรงตรัส, ทรงประทับ
   • ข้อยกเว้น 1: คำว่า "เสด็จ" สามารถนำหน้ากริยาราชาศัพท์ได้ เช่น เสด็จพระราชดำเนิน
   • ข้อยกเว้น 2: หากต้องการใช้ "ทรง" นำหน้ากริยาราชาศัพท์ ต้องเติม "พระ" คั่นกลาง เช่น ทรงพระเสวย, ทรงพระประชวร, ทรงพระสุบิน

3. การใช้คำศัพท์เฉพาะที่มักสับสน

• การถวายของ:
  • ของเล็ก (ยกได้): ใช้คำว่า ทูลเกล้าฯ ถวาย
  • ของใหญ่ / จำนวนมาก (ยกไม่ได้): ใช้คำว่า น้อมเกล้าฯ ถวาย
• กำหนดการ:
  • กำหนดการ: ใช้กับงานทั่วไป
  • หมายกำหนดการ: ใช้กับ งานราชพิธี เท่านั้น
• แขกผู้มาเยือน:
  • อาคันตุกะ: แขกของประธานาธิบดี หรือรัฐบาล
  • พระราชอาคันตุกะ: แขกของพระมหากษัตริย์
• รูปภาพ:
  • พระบรมฉายาลักษณ์: รูปถ่าย
  • พระบรมสาทิสลักษณ์: รูปวาด
  • พระบรมรูป: รูปปั้น
• การลงชื่อ:
  • พระปรมาภิไธย: ลายเซ็นของพระมหากษัตริย์ (K)
  • พระนามาภิไธย: ลายเซ็นของพระราชินี (Q)
• ❌ คำที่มักใช้ผิด (ต้องระวัง):
  • ถวายการต้อนรับ (ผิด) ➡️ รับเสด็จ, เฝ้ารับเสด็จ (ถูก)
  • ถวายความจงรักภักดี (ผิด) ➡️ แสดงความจงรักภักดี, มีความจงรักภักดี (ถูก)
  • แสดงต่อหน้าพระที่นั่ง (ผิด) ➡️ แสดงเฉพาะพระพักตร์, แสดงต่อหน้าที่นั่ง (ถูก)

4. การใช้คำกราบทูล (ประโยคสำเร็จรูป)

เมื่อต้องกราบทูลพระมหากษัตริย์หรือเจ้านายชั้นสูง มีหลักการใช้ดังนี้:

1. กราบทูลถึงความสะดวกสบาย/รอดพ้นอันตราย: "เดชะพระบารมีปกเกล้าปกกระหม่อม"
2. กราบทูลถึงสิ่งที่ไม่น่าชื่นชม/น่าเกลียด/น่ากลัว: "ไม่ควรจะบังคมทูลพระกรุณาหามิได้"
3. กราบทูลถึงความผิดพลาด/กระทำไม่เหมาะสม: "พระราชอาญาไม่พ้นเกล้าพ้นกระหม่อม"
4. การขอร้องต่างๆ: "ขอพระบารมีปกเกล้าปกกระหม่อม"
5. กราบทูลเพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ: "เป็นพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม"
6. กราบทูลเป็นกลางๆ (แล้วแต่จะโปรด): "การจะควรประการใดแล้วแต่จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม"
7. กราบทูลเพื่อขออนุญาต: "ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต"
8. กราบทูลถึงสิ่งที่ทราบแล้ว/เข้าใจแล้ว: "ทราบเกล้าทราบกระหม่อม"
9. กราบทูลถึงการทำสิ่งใดถวาย: "สนองพระมหากรุณาธิคุณ"
10. กราบทูลเพื่อขอโอกาสทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง: "ขอพระราชทานพระบรมราชวโรกาส"

5. หมวดคำราชาศัพท์ที่ต้องจำ

5.1 หมวดร่างกาย (อวัยวะ)

5.2 หมวดเครือญาติ

5.3 หมวดเครื่องใช้

5.4 หมวดคำกริยา

6. หมวดคำสุภาพ (สำหรับสุภาพชน)

7. วิธีเลือกคำราชาศัพท์ให้ถูกในข้อสอบ

ข้อสอบราชาศัพท์มักไม่ได้ถามแค่จำคำ แต่ถามว่า “ใช้ถูกระดับบุคคลหรือไม่” ให้ดู 3 อย่างพร้อมกัน

หลักใช้คำว่า "ทรง"

จำง่าย: ถ้าคำนั้นเป็นกริยาราชาศัพท์สมบูรณ์อยู่แล้ว เช่น บรรทม เสวย เสด็จ พระราชทาน ไม่ต้องเติม "ทรง" ซ้ำ

8. แบบฝึกหัดประจำบท: ราชาศัพท์และคำสุภาพ

1. ข้อใดใช้ราชาศัพท์ถูกต้อง
   ก. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเสวยพระกระยาหาร
   ข. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสวยพระกระยาหาร
   ค. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงบรรทม
   ง. พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเสด็จ
   เฉลย: ข. เพราะ "เสวย" เป็นกริยาราชาศัพท์อยู่แล้ว ไม่ต้องเติมทรง

2. คำว่า ตา ในราชาศัพท์ใช้ว่าอะไร
   เฉลย: พระเนตร

3. คำว่า มือ ในราชาศัพท์ใช้ว่าอะไร
   เฉลย: พระหัตถ์

4. คำว่า กิน ถ้าใช้กับพระสงฆ์ควรใช้คำใด
   เฉลย: ฉัน

5. ข้อใดเป็นคำสุภาพของ "หมา"
   ก. สุกร
   ข. สุนัข
   ค. กระบือ
   ง. มุสิกะ
   เฉลย: ข. สุนัข

6. "พระราชทาน" หมายถึงอะไร
   เฉลย: ให้

7. ข้อใดใช้ "ทรง" ถูกต้อง
   ก. ทรงศึกษา
   ข. ทรงเสด็จ
   ค. ทรงบรรทม
   ง. ทรงเสวย
   เฉลย: ก. ทรงศึกษา เพราะศึกษาเป็นคำสามัญที่ใช้ทรงประกอบได้

8. คำว่า "แว่นตา" ในราชาศัพท์คืออะไร
   เฉลย: ฉลองพระเนตร

ก่อนตอบข้อสอบราชาศัพท์ ให้เช็กก่อนเสมอว่าโจทย์ถามระดับใคร เพราะคำที่ถูกสำหรับพระมหากษัตริย์ อาจไม่ใช่คำที่ถูกสำหรับพระสงฆ์หรือสุภาพชน