ถ้าไม่วางฐานก่อน จะสับสนง่ายมากว่ากำลังอ่าน “พระราชบัญญัติ” หรือ “ประมวลกฎหมายอาญา” กันแน่
บทนี้จึงตั้งต้นจาก 3 เรื่องก่อนเสมอ คือ กฎหมายฉบับนี้ออกมาเพื่ออะไร, คำว่าเจ้าพนักงานหมายถึงใคร, และ โทษทางอาญามีอะไรบ้าง
พ.ร.บ. ฉบับนี้ทำหน้าที่อะไร
- กำหนดให้ใช้ ประมวลกฎหมายอาญา แทนกฎหมายลักษณะอาญาเดิม
- วางบทเชื่อมเรื่องการอ้างอิงกฎหมายเดิม โทษเดิม และการใช้ประมวลกฎหมายใหม่กับกฎหมายอื่น
- ในเชิงข้อสอบสำหรับครูผู้ช่วย จุดที่ใช้จริงจึงมักพุ่งไปที่ เนื้อหาในประมวลกฎหมายอาญา มากกว่าตัวบทพระราชบัญญัติส่วนต้น
ตารางสรุปมาตรา 1-8 ที่ควรรู้
| มาตรา | ใจความสำคัญ |
|---|---|
| มาตรา 1 | ชื่อกฎหมาย: พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายอาญา พ.ศ. 2499 |
| มาตรา 2 | พระราชบัญญัตินี้มีผลใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา |
| มาตรา 3 | ประมวลกฎหมายอาญาท้ายพระราชบัญญัติเริ่มใช้ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2500 |
| มาตรา 4 | เมื่อประมวลกฎหมายอาญาใช้แล้ว ให้ยกเลิกกฎหมายลักษณะอาญาเดิม |
| มาตรา 5-6 | เป็นบทเชื่อมเรื่องโทษเดิมและการจำคุกแทนค่าปรับในกฎหมายอื่น |
| มาตรา 7 | วิธีการเพื่อความปลอดภัยให้ใช้บทของวิธีพิจารณาความอาญาโดยอนุโลม |
| มาตรา 8 | ถ้ากฎหมายอื่นอ้างกฎหมายลักษณะอาญา ให้ตีความว่าอ้างถึงประมวลกฎหมายอาญาในบทที่มีนัยเดียวกัน |
นิยาม “เจ้าพนักงาน” ที่ต้องใช้ตลอดทั้งบท
จำให้แม่นตั้งแต่ต้น
เจ้าพนักงาน คือ บุคคลซึ่งกฎหมายบัญญัติว่าเป็นเจ้าพนักงาน หรือ ได้รับแต่งตั้งตามกฎหมายให้ปฏิบัติหน้าที่ราชการ ไม่ว่าจะเป็นประจำหรือครั้งคราว และไม่ว่าจะได้รับค่าตอบแทนหรือไม่
ผลของนิยามนี้ในข้อสอบ
ต้องดูสถานะตามกฎหมาย
ไม่ใช่ทุกคนที่ทำงานกับรัฐจะเข้าฐานเจ้าพนักงานโดยอัตโนมัติ ต้องดูฐานกฎหมายหรือคำแต่งตั้งด้วย
ครั้งคราวก็เข้าได้
แม้ได้รับมอบหมายเฉพาะกิจ ถ้ากฎหมายหรือคำแต่งตั้งรองรับ ก็อาจเป็นเจ้าพนักงานสำหรับฐานความผิดนี้ได้
เป็นคีย์เวิร์ดก่อนเทียบมาตรา
ถ้าโจทย์ไม่เข้าองค์ “เจ้าพนักงาน” หลายมาตราในช่วง 147-166 จะใช้ไม่ได้ทันที
โทษทางอาญา 5 สถาน ตามมาตรา 18
1
ประหารชีวิต
2
จำคุก
3
กักขัง
4
ปรับ
5
ริบทรัพย์สิน
จุดหลอกที่ชอบถาม
- มาตรา 19 กำหนดว่าโทษประหารชีวิตให้ดำเนินการด้วยวิธีฉีดยาหรือสารพิษให้ตาย
- ผู้กระทำผิดอายุต่ำกว่า 18 ปีจะไม่ใช้โทษประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิตตามเดิม
- การจำ 5 สถานนี้ช่วยให้มองออกว่ามาตราใดอยู่ในกลุ่มโทษหนักมาก เพราะบางข้อถามจาก “ระดับโทษ” มากกว่า “ชื่อมาตรา”
เปรียบเทียบผลทางกฎหมาย 3 ชั้น
| ชั้นของความรับผิด | ถามเรื่องอะไร | ผลที่เกิดขึ้น |
|---|---|---|
| จรรยาบรรณ | ผิดจริยธรรมหรือไม่ | ตักเตือน ภาคทัณฑ์ พักใช้ หรือเพิกถอนใบอนุญาต |
| วินัย | ผิดระเบียบราชการหรือไม่ | ภาคทัณฑ์ ตัดเงินเดือน ลดเงินเดือน ปลดออก ไล่ออก |
| อาญา | เข้าองค์ประกอบความผิดหรือไม่ | ประหารชีวิต จำคุก กักขัง ปรับ หรือริบทรัพย์สิน |
คำจำของบทนี้: เริ่มจากกฎหมายแม่บท -> ดูนิยามเจ้าพนักงาน -> จำโทษ 5 สถาน -> แล้วค่อยลงมาตรา 147-166