หมวด 1 คือหัวใจของทั้งฉบับ: คนพิการมีสิทธิเรียนฟรี เลือกบริการได้ ได้การศึกษาที่มีมาตรฐาน และสถานศึกษาต้องทำ IEP
สิทธิในหมวดนี้ไม่ได้หยุดแค่ “เข้าเรียนได้” แต่รวมถึงการได้รับเทคโนโลยี สิ่งอำนวยความสะดวก สื่อ บริการ ความช่วยเหลือ หลักสูตร วิธีเรียน และวิธีประเมินที่สอดคล้องกับความต้องการจำเป็นพิเศษของแต่ละคน
สิทธิทางการศึกษาของคนพิการ 3 ข้อ
สิทธิ 1
เรียนฟรีตลอดชีวิต
ได้รับการศึกษาโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายตั้งแต่แรกเกิดหรือแรกพบความพิการจนตลอดชีวิต พร้อมเทคโนโลยี สิ่งอำนวยความสะดวก สื่อ บริการ และความช่วยเหลืออื่นทางการศึกษา
สิทธิ 2
เลือกบริการและรูปแบบได้
เลือกบริการทางการศึกษา สถานศึกษา ระบบ และรูปแบบการศึกษา โดยคำนึงถึงความสามารถ ความสนใจ ความถนัด และความต้องการจำเป็นพิเศษของบุคคลนั้น
สิทธิ 3
ได้มาตรฐานและเหมาะสม
ได้รับการศึกษาที่มีมาตรฐานและประกันคุณภาพ รวมทั้งหลักสูตร กระบวนการเรียนรู้ และการทดสอบที่เหมาะสมกับความต้องการจำเป็นพิเศษของคนพิการแต่ละประเภทและแต่ละบุคคล
หน้าที่ของสถานศึกษาและรัฐ
| ผู้เกี่ยวข้อง | หน้าที่สำคัญ | จำแบบสั้น |
|---|---|---|
| ครูการศึกษาพิเศษ | มีสิทธิได้รับเงินค่าตอบแทนพิเศษตามที่กฎหมายกำหนด และครูการศึกษาพิเศษ ครู และคณาจารย์ต้องได้รับการส่งเสริมพัฒนาศักยภาพ องค์ความรู้ การศึกษาต่อเนื่อง และทักษะการจัดการศึกษาสำหรับคนพิการ | ครูต้องได้รับการพัฒนาและสนับสนุน |
| สถานศึกษาที่จัดเรียนร่วมและสถานศึกษาเฉพาะ | เมื่อได้รับการรับรองมาตรฐาน มีสิทธิได้รับเงินอุดหนุนและความช่วยเหลือพิเศษจากรัฐตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการกำหนด | รัฐช่วยสถานศึกษาที่จัดการศึกษาคนพิการ |
| สถานศึกษาในทุกสังกัด | ต้องจัดทำ IEP ให้สอดคล้องกับความต้องการจำเป็นพิเศษของคนพิการ และปรับปรุงอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง | IEP ทุกสังกัด ปีละ 1 ครั้งขึ้นไป |
| รัฐ | จัดเงินอุดหนุนเพื่อส่งเสริมการวิจัย พัฒนาองค์ความรู้ เทคโนโลยี และพัฒนาครูกับบุคลากรให้มีความรู้ ความเข้าใจ ทักษะ และความสามารถในการจัดการศึกษา | รัฐหนุนวิจัย เทคโนโลยี ครู และงบ |
| ราชการส่วนท้องถิ่น | ออกข้อบัญญัติ เทศบัญญัติ ข้อกำหนด ระเบียบ หรือประกาศ เพื่อประโยชน์ในการจัดการศึกษาสำหรับคนพิการให้เป็นไปตามกฎหมายนี้ | ท้องถิ่นออกกติกาสนับสนุนได้ |
หลักห้ามปฏิเสธรับเข้าเรียน
สถานศึกษาใดปฏิเสธไม่รับคนพิการเข้าศึกษา ถือเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม
สิ่งที่สถานศึกษาควรทำ
- ประเมินความต้องการจำเป็นพิเศษของผู้เรียน
- จัดทำ IEP ร่วมกับผู้เกี่ยวข้อง
- จัดสภาพแวดล้อมและระบบสนับสนุนการเรียนรู้
- ประสานผู้ดูแล ชุมชน และนักวิชาชีพ
สิ่งที่ไม่ควรทำ
- ปฏิเสธเพราะไม่พร้อมโดยไม่จัดระบบช่วยเหลือ
- ใช้ข้อจำกัดของสถานศึกษาแทนการประเมินรายบุคคล
- จัดการเรียนแบบเดียวกับทุกคนโดยไม่ปรับสื่อหรือวิธีประเมิน
จำเร็ว: สิทธิหมวด 1 = เรียนฟรีตลอดชีวิต เลือกได้ ได้มาตรฐาน มี IEP และห้ามเลือกปฏิบัติ