สรุปภาพรวม

วิชาความรู้และลักษณะการเป็นข้าราชการที่ดี เป็นหนึ่งในวิชาสำคัญของการสอบภาค ก. โดยมีเป้าหมายเพื่อทดสอบความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติราชการ เพื่อให้ได้มาซึ่งข้าราชการที่ดี มีคุณธรรม จริยธรรม และปฏิบัติหน้าที่โดยมุ่งเน้นประโยชน์สุขของประชาชนเป็นสำคัญ

1. ความรู้เกี่ยวกับลำดับศักดิ์กฎหมายไทย

การจัดลำดับศักดิ์ของกฎหมายคือการจัดฐานะความสูงต่ำของกฎหมาย โดยมีหลักการคือ กฎหมายที่มีศักดิ์ต่ำกว่าจะขัดหรือแย้งต่อกฎหมายที่มีศักดิ์สูงกว่ามิได้ ลำดับชั้นของกฎหมายแบ่งเป็น 7 ประเภทดังนี้

เกร็ดความรู้: ราชกิจจานุเบกษา คือ หนังสือรวบรวมคำประกาศรับรองบังคับของทางราชการ เป็นเอกสารหลักในการแจ้งประกาศ กฎหมายให้ประชาชนทราบ (จัดพิมพ์โดยสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี)

2. โครงสร้างการใช้อำนาจอธิปไตย

การเมืองการปกครองของไทยเป็นการปกครองในระบอบประชาธิปไตยแบบรัฐสภา อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข แยกพิจารณาได้ ดังนี้

อำนาจนิติบัญญัติ (รัฐสภา)

• หน้าที่หลัก: ตรากฎหมาย, ยกเลิกและแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมาย, อนุมัติ พ.ร.ก., แก้ไขรัฐธรรมนูญ
• สมาชิกวุฒิสภา (สว.) 200 คน
• สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) 500 คน

อำนาจบริหาร (คณะรัฐมนตรี)

• หน้าที่หลัก: การบริหารราชการแผ่นดินให้เป็นไปตามตัวบทกฎหมาย โดยยึดตามอำนาจนิติบัญญัติ
• นายกรัฐมนตรี 1 คน
• คณะรัฐมนตรี (ไม่เกิน 35 คน)

อำนาจตุลาการ (ศาล)

• หน้าที่หลัก: ระบบศาลซึ่งทำหน้าที่ตีความและใช้บังคับกฎหมาย ในนามของรัฐ เป็นกลไกสำหรับระงับข้อพิพาท
• ศาลยุติธรรม, ศาลปกครอง, ศาลทหาร, ศาลรัฐธรรมนูญ
• มีองค์กรอัยการสนับสนุน

องค์กรอิสระ ตาม รธน.60: คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.), ผู้ตรวจการแผ่นดิน (ผผ.), ป.ป.ช., ค.ต.ง., และ กสม.

3. ภาพรวมกฎหมายสำคัญและการบังคับใช้

1. พ.ร.บ. ระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534: กำหนดการจัดระเบียบและขอบเขตอำนาจหน้าที่ของส่วนราชการให้ชัดเจน มิให้ซ้ำซ้อน เพื่อให้มีเอกภาพในการบริหาร (นายกรัฐมนตรีรักษาการ)
2. พ.ร.ฎ. ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี: มุ่งเน้นไปที่ประชาชน เกิดผลสัมฤทธิ์ ลดขั้นตอน และอำนวยความสะดวก
3. พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539: กำหนดหลักเกณฑ์และขั้นตอนดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพ อำนวยความสะดวก ป้องกันทุจริตในวงราชการ
4. พ.ร.บ. ความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. 2539: กำหนดให้เจ้าหน้าที่ต้องรับผิดเมื่อเป็นการจงใจเพื่อการเฉพาะตัว หรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง
5. พ.ร.บ. มาตรฐานทางจริยธรรม พ.ศ. 2562: เป็นหลักในการกำหนดประมวลจริยธรรมของแต่ละหน่วยงาน
6. พ.ร.บ. ให้ใช้ประมวลกฎหมายอาญา พ.ศ. 2499: เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมในการปฏิบัติงานของรัฐ เพิ่มบทลงโทษให้เหมาะสม
7. ประมวลจริยธรรมข้าราชการครู 2564: เพื่อให้ผู้ปฏิบัติงานด้านการศึกษารักษาจริยธรรมที่กำหนดไว้ (ประธาน ก.ค.ศ. รักษาการ)

4. สรุปคอนเซปต์ข้อสอบ (กิจการบ้านเมืองที่ดีและจริยธรรม)

เป้าหมายหลัก 7 ประการของการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี

1. ประโยชน์สุขของประชาชน (สำคัญที่สุด!) ประชาชนคือศูนย์กลางต้องได้รับความสะดวก
2. มุ่งผลสัมฤทธิ์และประสิทธิภาพ ประเมินผลสม่ำเสมอ คุ้มค่า
3. ลดขั้นตอนการปฏิบัติงานที่ไม่จำเป็น กระจายอำนาจการตัดสินใจ มีศูนย์บริการร่วม
4. ปรับปรุงภารกิจสม่ำเสมอ ก้าวทันโลก ทันเหตุการณ์
5. อำนวยความสะดวกประชาชน ตอบสนองทันที รวดเร็ว
6. ประเมินผลปฏิบัติราชการ ประเมินสม่ำเสมอทั้งข้าราชการและโครงการ
7. เป็นแบบอย่างที่ดีและมุ่งผลสัมฤทธิ์ ปฏิบัติหน้าที่อย่างเป็นธรรม ไม่เลือกปฏิบัติ

จุดเน้นด้านการปฏิบัติและทางปกครอง

• คำสั่งทางปกครอง Vs กฎ:
• คำสั่งทางปกครอง: มีผลบังคับเฉพาะบุคคล (เช่น การสั่งการ การอนุญาต)
• กฎ: มีผลบังคับเป็นการทั่วไป (เช่น พ.ร.ฎ. หรือ กฎกระทรวง)
• เหตุสุดวิสัย (Force Majeure): เหตุการณ์ที่ไม่มีใครป้องกันได้ แม้จะใช้ความระมัดระวังเต็มที่แล้ว
• บุคคลที่ห้ามพิจารณาทางปกครอง: เจ้าหน้าที่ที่มีส่วนได้เสีย (เช่น คู่กรณีเอง, ญาติใกล้ชิด, เจ้าหนี้/ลูกหนี้) เพื่อรักษาความเป็นธรรม

5. สัดส่วนข้อสอบจริงที่เคยออกสอบ (2563-2567)