บทนี้คือหัวใจของการตัดโจทย์สถานการณ์ว่า “เจ้าหน้าที่ต้องชดใช้เองไหม”
เอกสารติวให้ภาพจำชัดมากว่าโจทย์ส่วนใหญ่จะแกว่งอยู่ระหว่าง 4 อย่างนี้ คือ เหตุสุดวิสัย, ประมาทธรรมดา, ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง และ จงใจ
สรุป 30 วินาที
ให้จำเป็นคู่ตรงข้ามว่า เหตุสุดวิสัย/ประมาทธรรมดา อยู่ฝั่งเบา ส่วน ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง/จงใจ อยู่ฝั่งหนัก และฝั่งหนักนี่เองที่เปิดทางให้หน่วยงานของรัฐไล่เบี้ยจากเจ้าหน้าที่ได้
ตารางแปลความหมายให้จำง่าย
| ลักษณะ | ความหมายจำง่าย | ผลในทางจำสอบ |
|---|---|---|
| เหตุสุดวิสัย | เหตุที่ไม่สามารถป้องกันได้ แม้จะระมัดระวังตามสมควรแล้ว | มักไม่พาไปสู่ความรับผิดส่วนตัวของเจ้าหน้าที่ |
| ประมาทธรรมดา | ไม่ได้ตั้งใจ แต่ระมัดระวังไม่พอในระดับทั่วไป | ถ้าเกิดในการปฏิบัติหน้าที่ ผู้เสียหายยังคงไปที่หน่วยงานรัฐ และโดยหลักไม่ใช่ฐานไล่เบี้ยแบบหนัก |
| ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง | ขาดความรอบคอบอย่างมาก เบี่ยงเบนจากมาตรฐานอย่างชัด หรือฝ่าฝืนกฎระเบียบอย่างรุนแรง | เป็นฐานสำคัญที่หน่วยงานรัฐจะไล่เบี้ยจากเจ้าหน้าที่ได้ |
| จงใจ | รู้ว่าความเสียหายจะเกิดและยังทำ | เป็นฐานหนักที่สุด และชัดเจนต่อการไล่เบี้ยหรือเรียกให้ชดใช้ |
ลักษณะของแต่ละแบบแบบอ่านแล้วเห็นภาพ
เหตุสุดวิสัย
- เป็นเหตุที่ไม่สามารถป้องกันได้
- แม้ผู้ประสบเหตุจะระมัดระวังตามสมควรแล้วก็ยังหลีกเลี่ยงไม่ได้
- เอกสารติวมักใช้เป็นตัวเทียบกับ “ไม่ร้ายแรง” หรือ “ไม่ใช่ความผิดส่วนตัวของเจ้าหน้าที่”
ประมาทธรรมดา
- ไม่ได้ตั้งใจให้เกิดผลเสียหาย
- ขาดความระมัดระวังที่บุคคลในภาวะเช่นนั้นควรมี
- ผู้กระทำสามารถระวังได้ แต่ระวังไม่พอ
ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง
- ขาดความรอบคอบอย่างมาก
- เบี่ยงเบนจากมาตรฐานที่ควรใช้มากกว่าปกติอย่างชัดเจน
- พึงเห็นได้ว่าความเสียหายอาจเกิดขึ้นได้ แต่ก็ยังละเลยอย่างรุนแรง
จงใจ
- รู้สำนึกถึงผลเสียหายที่จะเกิดขึ้นจากการกระทำของตน
- รู้ว่าความเสียหายจะเกิด แต่ยังคงทำ
- เป็นระดับความผิดที่โจทย์มักให้มาแบบชัด ๆ เช่น ใช้อำนาจหรือทรัพย์สินเพื่อเรื่องส่วนตัวโดยรู้ว่าผิด
Memory Graphic: เบา vs หนัก
Quick Memory
เหตุสุดวิสัย
หลีกไม่พ้น
ประมาท
ไม่ตั้งใจ แต่เผลอ
ประมาทร้ายแรง
เผลอหนักเกินมาตรฐาน
จงใจ
รู้ว่าผิดแต่ยังทำ
ตารางเชื่อมกับผลทางกฎหมาย
| ระดับ | ถ้าเกิดในการปฏิบัติหน้าที่ | ผลที่ต้องจำ |
|---|---|---|
| เหตุสุดวิสัย / ประมาทธรรมดา | ผู้เสียหายยังคงไปที่หน่วยงานของรัฐ | โดยหลักไม่ใช่ฐานไล่เบี้ยแบบเข้มจากเจ้าหน้าที่ตามมาตรา 8 |
| จงใจ / ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง | ผู้เสียหายก็ยังฟ้องหน่วยงานของรัฐก่อน หากเป็นการกระทำในหน้าที่ | แต่หน่วยงานของรัฐมีสิทธิไล่เบี้ยจากเจ้าหน้าที่ได้ |
คำจำของบทนี้: โจทย์ไม่ได้ถามแค่ว่าผิดหรือไม่ผิด แต่ถามว่าผิดระดับไหน เพราะระดับความผิดจะลากไปถึงสิทธิไล่เบี้ย