บทนี้รวมเรื่องที่ออกสอบบ่อยมาก เพราะเชื่อมตั้งแต่การประเมินผู้เรียน ไปจนถึงผลการเรียน การจบหลักสูตร เอกสาร ปพ. และแนวโน้มการปรับหลักสูตร
ให้อ่านแบบแบ่งเป็น 4 ชั้น คือ หลักการประเมิน → ระดับการประเมิน → เกณฑ์ตัดสินและเกณฑ์จบ → เอกสารหลักฐานและอัปเดตใหม่
หลักการวัดและประเมินผล
1. ประเมินเพื่อพัฒนาผู้เรียน
ใช้ข้อมูลเพื่อช่วยให้ผู้เรียนก้าวหน้า ปรับการสอน และช่วยเหลือให้เรียนรู้ได้ดีขึ้น
2. ประเมินเพื่อตัดสินผลการเรียน
ใช้ตัดสินผลเมื่อสิ้นช่วงการเรียน สิ้นภาค หรือสิ้นปี ว่าผ่านเกณฑ์หรือไม่
การประเมิน 4 ระดับ
ระดับชั้นเรียน
ใช้ตรวจพัฒนาการและความก้าวหน้าของผู้เรียน เช่น ซักถาม สังเกต การบ้าน แฟ้มสะสมงาน
ระดับสถานศึกษา
ใช้ตัดสินผลรายปีหรือรายภาค รวมทั้งการอ่าน คิดวิเคราะห์และเขียน คุณลักษณะ และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
ระดับเขตพื้นที่
ใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของเขตพื้นที่
ระดับชาติ
ใช้วางแผนยกระดับคุณภาพการศึกษา เช่น NT, O-NET, PISA
เกณฑ์ตัดสินผลการเรียนที่ต้องแม่น
ระดับประถมศึกษา
- มีเวลาเรียนไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 ของเวลาเรียนทั้งหมด
- ได้รับการประเมินทุกตัวชี้วัดและผ่านตามเกณฑ์ที่สถานศึกษากำหนด
- ได้รับการตัดสินผลการเรียนทุกรายวิชา
- ผ่านการประเมินการอ่าน คิดวิเคราะห์และเขียน คุณลักษณะอันพึงประสงค์ และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
ระดับมัธยมศึกษา
- มีเวลาเรียนตลอดภาคเรียนไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 ของเวลาเรียนทั้งหมดในรายวิชานั้น
- ได้รับการประเมินทุกตัวชี้วัดและผ่านตามเกณฑ์ที่สถานศึกษากำหนด
- ได้รับการตัดสินผลการเรียนทุกรายวิชา
- ผ่านการประเมินการอ่าน คิดวิเคราะห์และเขียน คุณลักษณะอันพึงประสงค์ และกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
การให้ระดับผลการเรียน
| ระดับ | ช่วงคะแนน | ความหมาย |
|---|---|---|
| 0 | ต่ำกว่า 50 | ต่ำกว่าเกณฑ์ขั้นต่ำ |
| 1 | 50-54 | ผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำ |
| 1.5 | 55-59 | พอใช้ |
| 2 | 60-64 | น่าพอใจ |
| 2.5 | 65-69 | ค่อนข้างดี |
| 3 | 70-74 | ดี |
| 3.5 | 75-79 | ดีมาก |
| 4 | 80 ขึ้นไป | ดีเยี่ยม |
สัญลักษณ์ผลการเรียน
- มส = เวลาเรียนไม่ถึง 80%
- ร = ไม่ส่งงานหรือไม่เข้าสอบ จึงยังไม่ได้รับการประเมินผล
- ผ = ผ่านกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
- มผ = ไม่ผ่านกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนหรือเวลาเข้าร่วมไม่ครบ
การอ่าน คิดวิเคราะห์และเขียน / คุณลักษณะ
ให้ระดับเป็น ดีเยี่ยม ดี ผ่าน และไม่ผ่าน ส่วนกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนให้ผลเป็น ผ่าน และไม่ผ่าน
เกณฑ์การจบการศึกษา
ประถมศึกษา
เรียนครบตามโครงสร้าง ผ่านรายวิชาพื้นฐาน ผ่านการอ่าน คิดวิเคราะห์และเขียน ผ่านคุณลักษณะ และผ่านกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
มัธยมศึกษาตอนต้น
ต้องได้หน่วยกิตรวมไม่น้อยกว่า 77 หน่วยกิต โดยเป็นพื้นฐาน 66 และเพิ่มเติมไม่น้อยกว่า 11 พร้อมผ่านเกณฑ์ด้านอื่นครบ
มัธยมศึกษาตอนปลาย
ต้องได้หน่วยกิตรวมไม่น้อยกว่า 77 หน่วยกิต โดยเป็นพื้นฐาน 41 และเพิ่มเติมไม่น้อยกว่า 36 พร้อมผ่านเกณฑ์ด้านอื่นครบ
เอกสารหลักฐานการศึกษา
ประเภทที่กระทรวงศึกษาธิการกำหนด
- ปพ.1 ระเบียนแสดงผลการเรียน หรือ Transcript
- ปพ.2 หลักฐานแสดงวุฒิการศึกษา หรือประกาศนียบัตร
- ปพ.3 แบบรายงานผู้สำเร็จการศึกษา
ประเภทที่สถานศึกษากำหนด
- ปพ.4 แบบแสดงผลการพัฒนาคุณลักษณะอันพึงประสงค์
- ปพ.5 แบบบันทึกผลพัฒนาคุณภาพผู้เรียน
- ปพ.6 แบบรายงานผลการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนรายบุคคล
- ปพ.7 ใบรับรองผลการศึกษา
- ปพ.8 ระเบียนสะสม
- ปพ.9 สมุดบันทึกผลการเรียนรู้
อัปเดตสำคัญที่ต้องรู้
- ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560 ปรับจำนวนสาระและมาตรฐานในบางกลุ่มสาระ เช่น คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สังคมศึกษา และการงานอาชีพ
- ประกาศด้านโครงสร้างหลักสูตร พ.ศ. 2566 ให้จัดเวลาเรียนประวัติศาสตร์เป็นวิชาพื้นฐานแยกต่างหากจาก 8 กลุ่มสาระ
- การปรับตัวชี้วัด พ.ศ. 2566 แยกเป็นตัวชี้วัดระหว่างทางและตัวชี้วัดปลายทาง เพื่อลดความซ้ำซ้อนและทำให้การประเมินชัดขึ้น
- แนวโน้มฐานสมรรถนะ ชี้ให้เห็นทิศทางการจัดการศึกษาที่เน้นผลลัพธ์การปฏิบัติของผู้เรียน เชื่อมหลักสูตร การสอน และการประเมินเข้าหากัน