หัวใจของบทนี้อยู่ที่คำว่า “วิชาชีพควบคุม”: ถ้าต้องมีใบอนุญาต แล้วไม่มีใบอนุญาต ถือว่าเสี่ยงผิดกฎหมายทันที
การเป็นครูหรือผู้บริหารทางการศึกษาบางตำแหน่งไม่ใช่แค่มีวุฒิแล้วทำงานได้ แต่ต้องมีคุณสมบัติ ไม่มีลักษณะต้องห้าม และได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพตามหลักเกณฑ์ของคุรุสภา
ใครบ้างต้องมีใบอนุญาต
| วิชาชีพควบคุม | ตัวอย่างตำแหน่ง | จุดจำ |
|---|---|---|
| ครู | ครูรัฐ ครูเอกชน ครูในสถานศึกษาที่อยู่ในขอบเขตกฎหมาย | ต้องมีใบอนุญาตครู |
| ผู้บริหารสถานศึกษา | ผู้อำนวยการสถานศึกษา รองผู้อำนวยการสถานศึกษา | บริหารในสถานศึกษา |
| ผู้บริหารการศึกษา | ผู้อำนวยการและรองผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา | บริหารระดับเขตพื้นที่ |
| บุคลากรทางการศึกษาอื่น | ศึกษานิเทศก์ | เป็นวิชาชีพควบคุมตามกฎกระทรวง |
กลุ่มที่ได้รับยกเว้นไม่ต้องมีใบอนุญาต
ยกเว้นตามลักษณะงาน
- วิทยากรพิเศษทางการศึกษา
- นักเรียน นักศึกษา ผู้รับการฝึกอบรม หรือผู้ได้รับใบอนุญาตปฏิบัติการสอน
- ผู้จัดการศึกษาตามอัธยาศัย
- ผู้สอนในศูนย์การเรียนหรือสถานที่เรียนของการศึกษานอกระบบและตามอัธยาศัย
ยกเว้นตามระดับ/สถานะ
- คณาจารย์ ผู้บริหารสถานศึกษา และผู้บริหารการศึกษาระดับอุดมศึกษาระดับปริญญา
- ผู้บริหารการศึกษาระดับเหนือเขตพื้นที่การศึกษา
- บุคคลอื่นที่คณะกรรมการคุรุสภากำหนด เช่น พระภิกษุผู้สอน ผู้สอนตามโครงการแลกเปลี่ยน หรือเจ้าหน้าที่บางสังกัดที่สอนในสถานศึกษาเฉพาะ
คุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้ขอรับใบอนุญาต
ต้องมีคุณสมบัติ
- อายุไม่ต่ำกว่า 20 ปีบริบูรณ์
- มีวุฒิปริญญาทางการศึกษา หรือเทียบเท่า หรือมีคุณวุฒิอื่นที่คุรุสภารับรอง
- ผ่านการปฏิบัติการสอนในสถานศึกษาไม่น้อยกว่า 1 ปี และผ่านเกณฑ์ประเมินตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
ต้องไม่มีลักษณะต้องห้าม
- มีความประพฤติเสื่อมเสียหรือบกพร่องในศีลธรรมอันดี
- เป็นคนไร้ความสามารถหรือคนเสมือนไร้ความสามารถ
- เคยต้องโทษจำคุกในคดีที่คุรุสภาเห็นว่าอาจทำให้เสื่อมเสียเกียรติศักดิ์แห่งวิชาชีพ
ประเภทใบอนุญาตและอายุใบอนุญาต
| ประเภท | อายุ | จุดจำ |
|---|---|---|
| ใบอนุญาตปฏิบัติหน้าที่ครู (P) | 2 ปี | ใช้กับผู้เข้าสู่การปฏิบัติหน้าที่ตามระบบใบอนุญาต |
| ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูชั้นต้น (B) | 5 ปี | ฐานใบอนุญาตครูระดับต้น |
| ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูชั้นสูง (A) | 7 ปี | ระดับสูงของใบอนุญาตครู |
| ผู้บริหารสถานศึกษา | 5 ปี | ใบอนุญาตเฉพาะตำแหน่งบริหารสถานศึกษา |
| ผู้บริหารการศึกษา | 5 ปี | ใบอนุญาตเฉพาะตำแหน่งบริหารการศึกษา |
| ศึกษานิเทศก์ | 5 ปี | ใบอนุญาตของบุคลากรทางการศึกษาอื่นที่เป็นวิชาชีพควบคุม |
หมายเหตุอัปเดตระบบใบอนุญาตครู
ข้อมูล ณ วันที่ 30 มีนาคม 2569 เกณฑ์ที่ใช้บังคับยังคงเป็นระบบ P = 2 ปี, B = 5 ปี, A = 7 ปี ตามข้อบังคับคุรุสภาว่าด้วยใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ พ.ศ. 2565 ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 15 มีนาคม 2566
อย่างไรก็ตาม อยู่ระหว่างเตรียมปรับเปลี่ยน โดยข้อมูลล่าสุด ณ วันที่ 25 มีนาคม 2569 คณะกรรมการคุรุสภามีมติเห็นชอบในหลักการให้ยกเลิกการแบ่งระบบ PBA เดิม และปรับให้เหลือใบอนุญาตประกอบวิชาชีพครูเพียงใบเดียวในอนาคต แต่ขณะนี้ยังคงใช้เกณฑ์เดิมไปก่อนจนกว่าจะมีประกาศกฎหมายใหม่อย่างเป็นทางการ
การต่ออายุและค่าธรรมเนียมที่ควรรู้
ยื่นก่อนหมดอายุ
ยื่นคำขอต่อเลขาธิการคุรุสภาภายใน 180 วันก่อนใบอนุญาตหมดอายุ
ต่อหลังหมดอายุ
มีค่าปรับเดือนละ 200 บาท แต่รวมแล้วไม่เกิน 2,000 บาท เศษของเดือนให้นับเป็น 1 เดือน
เร่งด่วน
การออกหรือต่ออายุแบบเร่งด่วนมีค่าดำเนินการ 1,000 บาท
สูตรจำใบอนุญาตครู: P = 2 ปี, B = 5 ปี, A = 7 ปี และใบอนุญาตสายบริหาร/ศึกษานิเทศก์โดยทั่วไปจำที่ 5 ปี