ก่อนอ่านหมวด ต้องจับนิยามให้แม่น เพราะคำว่า “เด็ก” ในกฎหมายนี้มีเงื่อนไขเฉพาะ
นิยามคือรากของบทนี้ โดยเฉพาะคำว่าเด็ก เด็กเร่ร่อน เด็กกำพร้า เด็กที่อยู่ในสภาพยากลำบาก เด็กที่เสี่ยงต่อการกระทำผิด ทารุณกรรม นักเรียน นักศึกษา ผู้ปกครอง และสถานที่รองรับเด็กแต่ละประเภท
ข้อมูลตั้งต้นที่ต้องจำ
ชื่อกฎหมาย
คุ้มครองเด็ก
วางระบบช่วยเหลือ สงเคราะห์ คุ้มครอง และส่งเสริมความประพฤติของเด็ก
ศาลที่เกี่ยวข้อง
ศาลเยาวชนและครอบครัว
มีอำนาจพิจารณาคดีตามกฎหมายนี้ ในพื้นที่ที่ยังไม่มีศาลดังกล่าวให้ศาลจังหวัดมีอำนาจตามที่กฎหมายกำหนด
ผู้รักษาการ
5 กระทรวง
พม. มท. ศธ. ยธ. และ อว. มีอำนาจแต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่ และออกกฎหรือระเบียบในส่วนที่เกี่ยวข้อง
นิยามเด็กและกลุ่มเด็กที่ต้องจำ
| คำ | ความหมาย | จุดจำ |
|---|---|---|
| เด็ก | บุคคลอายุต่ำกว่า 18 ปีบริบูรณ์ แต่ไม่รวมผู้บรรลุนิติภาวะด้วยการสมรส | ต่ำกว่า 18 แต่ถ้าบรรลุนิติภาวะด้วยสมรสไม่ใช่เด็กตามบทนี้ |
| เด็กเร่ร่อน | ไม่มีบิดามารดาหรือผู้ปกครอง หรือมีแต่ไม่เลี้ยงดูจนต้องเร่ร่อนไปในที่ต่าง ๆ หรือมีพฤติกรรมใช้ชีวิตเร่ร่อนจนน่าจะเกิดอันตรายต่อสวัสดิภาพ | ไม่มี/มีแต่ไม่เลี้ยงดู + เร่ร่อน |
| เด็กกำพร้า | บิดาหรือมารดาเสียชีวิต ไม่ปรากฏบิดามารดา หรือสืบหาบิดามารดาไม่ได้ | พ่อแม่เสียชีวิตหรือหาไม่ได้ |
| เด็กที่อยู่ในสภาพยากลำบาก | ครอบครัวยากจน บิดามารดาหย่าร้าง ทิ้งร้าง ถูกคุมขัง แยกกันอยู่ เด็กรับภาระเกินวัย หรือช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ | ลำบากจากครอบครัวหรือภาระเกินวัย |
| เด็กพิการ | มีความบกพร่องทางร่างกาย สมอง สติปัญญา หรือจิตใจ ไม่ว่าจะมีมาแต่กำเนิดหรือเกิดภายหลัง | บกพร่องกาย สมอง ปัญญา จิตใจ |
| เด็กที่เสี่ยงต่อการกระทำผิด | ประพฤติตนไม่สมควร ประกอบอาชีพหรือคบหากับบุคคลที่อาจชักนำไปสู่การกระทำผิดหรือขัดศีลธรรม หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่อาจชักนำไปในทางเสียหาย | พฤติกรรมหรือสิ่งแวดล้อมพาเสี่ยง |
| ทารุณกรรม | การกระทำหรือละเว้นจนเด็กเสื่อมเสียเสรีภาพ เกิดอันตรายต่อร่างกายหรือจิตใจ การกระทำผิดทางเพศต่อเด็ก หรือใช้เด็กทำสิ่งที่น่าจะเป็นอันตรายหรือขัดกฎหมาย/ศีลธรรม ไม่ว่าเด็กยินยอมหรือไม่ | กาย จิตใจ เพศ เสรีภาพ และการใช้เด็กทำสิ่งเสี่ยง |
นักเรียน นักศึกษา ผู้ปกครอง และสถานที่สำคัญ
นักเรียน vs นักศึกษา
- นักเรียน คือเด็กที่รับการศึกษาขั้นพื้นฐานระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษา รวมสามัญศึกษา อาชีวศึกษา หรือเทียบเท่าในสถานศึกษาของรัฐหรือเอกชน
- นักศึกษา คือเด็กที่รับการศึกษาระดับอุดมศึกษาหรือเทียบเท่าในสถานศึกษาของรัฐหรือเอกชน
ผู้ปกครอง
หมายถึงบิดามารดา ผู้อนุบาล ผู้รับบุตรบุญธรรม ผู้ปกครองตามกฎหมาย และรวมถึงพ่อเลี้ยงแม่เลี้ยง ผู้ปกครองสวัสดิภาพ นายจ้าง หรือบุคคลอื่นที่รับเด็กไว้ดูแลหรือเด็กอาศัยอยู่ด้วย
| สถานที่ | นิยามสั้น | จุดแยก |
|---|---|---|
| สถานรับเลี้ยงเด็ก | รับเลี้ยงและพัฒนาเด็กอายุไม่เกิน 6 ปีบริบูรณ์ จำนวนตั้งแต่ 6 คนขึ้นไป | เน้นเลี้ยงและพัฒนาเด็กเล็ก |
| สถานแรกรับ | รับเด็กไว้อุปการะชั่วคราวเพื่อสืบเสาะและพินิจเด็กกับครอบครัว แล้วกำหนดแนวทางที่เหมาะสม | ชั่วคราวก่อนวางทางช่วยเหลือ |
| สถานสงเคราะห์ | ให้อุปการะเลี้ยงดูและพัฒนาเด็กที่ต้องได้รับการสงเคราะห์ จำนวนตั้งแต่ 6 คนขึ้นไป | เน้นอุปการะเลี้ยงดู |
| สถานคุ้มครองสวัสดิภาพ | ให้การศึกษา อบรม ฝึกอาชีพ แก้ไขความประพฤติ บำบัด รักษา และฟื้นฟูเด็กที่ต้องได้รับการคุ้มครองสวัสดิภาพ | เน้นคุ้มครองและแก้ไขความประพฤติ |
| สถานพัฒนาและฟื้นฟู | บำบัดรักษา ฟื้นฟูร่างกายและจิตใจ จัดการศึกษา แนะแนว และฝึกอาชีพแก่เด็กที่ต้องได้รับการดูแลเป็นกรณีพิเศษ | เน้นบำบัดและฟื้นฟู |
จำเร็ว: เด็ก = ต่ำกว่า 18 ปี แต่ต้องดูเงื่อนไขบรรลุนิติภาวะด้วยการสมรสด้วย