จัดระเบียบโดยยึด "หลักการรวมอำนาจ (Centralization)" โดยหน่วยงานส่วนกลางทุกระดับมีฐานะเป็น "นิติบุคคล" ทั้งหมด
โครงสร้างและการตรากฎหมายเกี่ยวกับการจัดตั้ง/ยุบ/โอน
(จำตารางแมทริกซ์การแปลงสภาพ! จุดนี้ออกสอบบ่อยที่สุด)
| การจัดการส่วนราชการกลาง | เงื่อนไขกำลังคน / เงิน | ตราเป็นกฎหมายใด? |
|---|---|---|
| 1. จัดตั้ง / รวม / โอน | เพิ่มอัตรากำลังคน / เพิ่มงบประมาณ | พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) |
| 2. เปลี่ยนชื่อ / ยุบ / โอน (รวม) |
ไม่เพิ่มอัตรากำลังคน (คน/เงิน)
(กรณีแบ่งท้องที่เพื่อทำงานวิชาการก็ใช้ตัวนี้) |
พระราชกฤษฎีกา (พ.ร.ฎ.) |
| 3. แบ่งส่วนราชการภายในระดับ กรม | การจัดแบ่งโครงสร้างภายในระดับกรม (กอง, สำนักย่อย) | กฎกระทรวง |
หมายเหตุ: กรณีที่มีการยุบส่วนราชการ หากมีส่วนราชการอื่นที่จะรับโอน จะต้องดำเนินการภายใน 30 วันนับแต่วันใช้บังคับ กฎหมายสงวนสิทธิ์ข้าราชการ ลูกจ้าง มีสิทธิ์ได้รับเงินชดเชย
1. หมวด 1 สำนักนายกรัฐมนตรี
มีฐานะเทียบเท่ากระทรวง (เป็นนิติบุคคล)
การบริหารงาน: นายกรัฐมนตรีเป็นผู้บังคับบัญชา และกำหนดนโยบายให้สอดคล้องกับที่ ครม. มีต่อรัฐสภา
สายการบังคับบัญชาในสำนักนายกรัฐมนตรี แบ่งออกเป็น 2 เสาหลัก
ขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี
- สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
เลขาธิการนายกฯ เป็นข้าราชการ "การเมือง" - สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
เลขาธิการ ครม. เป็นข้าราชการ "ประจำ" - สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
- สำนักงาน ก.พ. (งานบุคคล)
- สภาทพัฒน์ฯ (สศช.) (แผนเศรษฐกิจ)
- สำนักงาน ก.พ.ร. (พัฒนาระบบราชการ)
ขึ้นตรงต่อปลัดสำนักนายกฯ
- สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
ปลัดสำนักนายกฯ เป็นข้าราชการ "ประจำ" ระดับสูงสุด - กรมประชาสัมพันธ์
- สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.)
2. หมวด 2 กระทรวง (ปัจจุบันมี 20 กระทรวง เป็นนิติบุคคล)
ลำดับการบังคับบัญชาในกระทรวง
1
รัฐมนตรีว่าการกระทรวง
ข้าราชการการเมือง (ผบ.สูงสุด)
รับผิดชอบกำหนดนโยบายให้สอดคล้องกับ ครม.
2
ปลัดกระทรวง
ข้าราชการประจำ (รองจาก รมว.)
แปลงนโยบาย กำกับดูแลงานประจำ ควบคุมทุกหน่วยงานในกระทรวง
3
อธิบดีกรม หรือส่วนเทียบเท่า
ข้าราชการประจำ
ควบคุมระดับกรม บรรลุตามเป้าหมายของกระทรวง
การแต่งตั้งปลัดกระทรวง, อธิบดี (ระดับสูง)
- รัฐมนตรีเจ้าสังกัด เป็นผู้เสนอชื่อ
- เสนอต่อ คณะรัฐมนตรี (ครม.) เพื่อพิจารณาอนุมัติ
3. หมวด 4 กรม (ฐานะเป็นนิติบุคคล ทั้งหมด)
- ผู้บังคับบัญชา: อธิบดี หรือ เลขาธิการ กรม (ข้าราชการประจำ)
- กรมอิสระที่มีเหตุพิเศษ (ออกสอบบ่อย!): บางหน่วยงานไม่ได้อยู่ในสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี ทบวง หรือกระทรวงใดเลย (ขึ้นตรงนายกฯ) แต่มีฐานะเทียบเท่ากรม ได้แก่:
- สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ
- สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
- สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ
- สำนักงานราชบัณฑิตยสถาน
- สำนักงานตำรวจแห่งชาติ (ผบ.ตร. ขึ้นตรงนายกฯ)
- สำนักงานป้องกันและปราบปรามยาเสพติด (ป.ป.ส.) -> ขึ้นตรงต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม (ข้อนี้หลอกบ่อย)