เริ่มจากคำถามพื้นฐานที่สุดก่อนว่า “ทำไมคนแต่ละคนจึงไม่เหมือนกัน” และ “จิตวิทยาศึกษาอะไร”
แกนเริ่มต้นของบทนี้คือ การเข้าใจว่าความแตกต่างของมนุษย์เกิดจากทั้งพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม จากนั้นจึงต่อยอดไปสู่พฤติกรรม เจตคติ และความหมายของจิตวิทยาในฐานะศาสตร์ที่ศึกษาพฤติกรรมอย่างเป็นวิทยาศาสตร์
องค์ประกอบที่ทำให้บุคคลแตกต่างกัน
1. พันธุกรรม
เป็นลักษณะของสิ่งมีชีวิตที่ถ่ายทอดจากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง โดยมียีนเป็นหน่วยควบคุมลักษณะ เช่น สีนัยน์ตา สีผม สีผิว ความสูง และสติปัญญา
2. สิ่งแวดล้อม
เป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อลักษณะทางพันธุกรรมและพฤติกรรมของบุคคล แบ่งเป็นสิ่งแวดล้อมภายนอกและสิ่งแวดล้อมภายใน
| สิ่งแวดล้อม | ตัวอย่าง | ผลที่เกิดขึ้น |
|---|---|---|
| ภายนอก | อุณหภูมิ แสงสว่าง อาหาร สารเคมี รังสี | มีผลต่อขนาด น้ำหนัก สีผิว และสภาพการเจริญเติบโต |
| ภายใน | อายุ เพศ สติปัญญา ฮอร์โมน | มีผลต่อพฤติกรรม ความพร้อมในการเรียนรู้ และการเปลี่ยนแปลงตามวัย |
พฤติกรรมคืออะไร
พฤติกรรม หมายถึง การแสดงและกิริยาท่าทางของสิ่งมีชีวิตที่เกิดร่วมกับสิ่งแวดล้อม
พฤติกรรมภายนอก (Overt Behavior)
- สังเกตเห็นได้ และตรวจสอบด้วยเครื่องมือวัดได้
- โมลาร์ เห็นได้ด้วยตาเปล่า เช่น ยืน เดิน นอน ยิ้ม หัวเราะ
- โมเลคิวลาร์ ต้องใช้เครื่องมือวัด เช่น ชีพจร การเต้นของหัวใจ
พฤติกรรมภายใน (Covert Behavior)
- สังเกตไม่ได้โดยตรง
- ได้แก่ ความจำ ความคิด ความกลัว ความฝัน ความรู้สึก
- เป็นกระบวนการภายในที่มีผลต่อการตัดสินใจและการกระทำภายนอก
เจตคติ (Attitude)
เจตคติคือความรู้สึกที่บุคคลมีต่อสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ซึ่งสะท้อนออกมาทั้งในด้านความคิด ความรู้สึก และพฤติกรรม
เจตคติทำให้บุคคลแสดงออกในลักษณะชอบ ไม่ชอบ เห็นด้วย ไม่เห็นด้วย พอใจ หรือไม่พอใจ และกลายเป็นตัวกำหนดแนวทางการตอบสนองของบุคคลต่อสิ่งเร้านั้น ๆ
ความหมายของจิตวิทยา
จิตวิทยา คือ วิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับพฤติกรรมหรือกิริยาอาการของมนุษย์และสัตว์ โดยอาศัยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์
เมื่อศึกษาอย่างเป็นระบบแล้ว เราจะสามารถอธิบาย ทำความเข้าใจ คาดคะเนหรือพยากรณ์ และนำไปใช้ลดพฤติกรรมเบี่ยงเบนที่ก่อให้เกิดปัญหาในอนาคตได้
เป้าหมายของจิตวิทยา
ลดปัญหา
ลดพฤติกรรมเบี่ยงเบนที่ก่อให้เกิดปัญหาในอนาคต
อธิบาย
อธิบายว่าบุคคลแสดงพฤติกรรมอย่างไร
พยากรณ์
คาดคะเนพฤติกรรมที่จะเกิดขึ้น
ควบคุม
ปรับหรือจัดการเงื่อนไขให้พฤติกรรมเหมาะสม
เข้าใจ
เข้าใจธรรมชาติและพฤติกรรมของบุคคล
จำให้แม่น: คนต่างกันเพราะพันธุกรรม + สิ่งแวดล้อม และจิตวิทยาศึกษา พฤติกรรมอย่างเป็นวิทยาศาสตร์