พัฒนาการไม่ใช่แค่โตขึ้น แต่คือการเปลี่ยนแปลงของมนุษย์อย่างต่อเนื่องทั้งชีวิต
การมองเด็กให้ลึกจึงต้องไม่ดูแค่ผลการเรียน แต่ต้องดูว่าเขาอยู่ในช่วงวัยใด พร้อมแค่ไหน และประสบการณ์แบบใดกำลังผลักให้เขาพัฒนาไปข้างหน้า
ความหมายของจิตวิทยาพัฒนาการ
พัฒนาการเป็นกระบวนการพัฒนาของมนุษย์ในทุกด้านของชีวิต ตั้งแต่จุดเริ่มต้นจนถึงวาระสุดท้าย
การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง มีทั้งด้านการเจริญงอกงามและการถดถอย และขึ้นอยู่กับประสบการณ์ที่ได้รับ จนนำไปสู่ความมีวุฒิภาวะ
องค์ประกอบของพัฒนาการ = วุฒิภาวะ + การเรียนรู้
1. วุฒิภาวะ (Maturity)
คือความเจริญเติบโตทั้งทางร่างกายและจิตใจ จนพร้อมทำหน้าที่ตามวัยได้ เช่น เด็กเริ่มเดินได้ พูดได้ หัวเราะได้ ยิ้มได้
2. การเรียนรู้ (Learning)
คือการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมอันเป็นผลจากประสบการณ์หรือการฝึกหัด ซึ่งเป็นอีกสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดการพัฒนา
ภาพจำง่าย: พัฒนาการไม่ได้เกิดจากอย่างใดอย่างหนึ่ง
วุฒิภาวะ
ความพร้อมตามธรรมชาติของร่างกายและจิตใจ
+
การเรียนรู้
ประสบการณ์ การฝึกฝน และสิ่งแวดล้อม
ผลลัพธ์ = พัฒนาการที่เกิดขึ้นจริง
นัยต่อการเป็นครู
- อย่าวัดเด็กทุกคนด้วยมาตรฐานเวลาเดียวกัน เพราะความพร้อมตามวัยไม่เท่ากัน
- ผู้เรียนที่ยังทำไม่ได้ อาจไม่ได้แปลว่า “ไม่เก่ง” แต่อาจยังไม่พร้อมหรือยังไม่เคยได้รับประสบการณ์ที่เหมาะสม
- การจัดกิจกรรมที่เหมาะกับวัยจะช่วยให้พัฒนาการเดินหน้าได้ตรงทาง
- ครูต้องดูทั้งความพร้อมและประสบการณ์ ไม่ใช่ดูแต่ผลลัพธ์ปลายทาง
สูตรจำสั้น ๆ ของบทนี้คือ พัฒนาการ = วุฒิภาวะ + การเรียนรู้