บทนี้คือแกนของ “วิทยาการเรียนรู้” เพราะอธิบายว่าพฤติกรรมใหม่เกิดขึ้นได้อย่างไร
ครูที่เข้าใจทฤษฎีเหล่านี้จะมองออกว่าการเรียนรู้ของผู้เรียนเกิดจากสิ่งเร้า การฝึก การลองผิดลองถูก การรับรู้เป็นภาพรวม หรือการเกิดความคิดแวบขึ้นมาได้อย่างไร
1. Pavlov: การวางเงื่อนไขแบบคลาสสิก
พาฟลอฟทดลองกับสุนัข และอธิบายว่าการจับคู่สิ่งเร้าซ้ำ ๆ ทำให้เกิดการตอบสนองแบบมีเงื่อนไขได้
- เดิมทีอาหารทำให้น้ำลายสุนัขไหลโดยธรรมชาติ
- เมื่อจับคู่เสียงกระดิ่งกับอาหารซ้ำ ๆ
- สุดท้ายเพียงได้ยินเสียงกระดิ่ง สุนัขก็น้ำลายไหล แม้ไม่มีอาหาร
จำภาพการทดลอง Pavlov: อาหาร + กระดิ่ง → สุนัขน้ำลายไหล
2. Watson: คลาสสิกคอนดิชันนิงกับมนุษย์
วัตสันใช้การทดลองกับเด็กชายอัลเบิร์ตและหนูขาว เพื่ออธิบายว่าความกลัวหรือการตอบสนองบางอย่างสามารถสร้างขึ้นได้
- วัตสันเป็นบิดาจิตวิทยาพฤติกรรมนิยม
- การทดลองนี้มักเรียกว่า Little Albert Experiment หรือการวางเงื่อนไขความกลัวในมนุษย์
- เริ่มแรกเด็กชายอัลเบิร์ตไม่กลัวหนูขาว แต่เมื่อจับคู่หนูขาวกับเสียงดังที่ทำให้ตกใจซ้ำ ๆ เด็กจึงเริ่มร้องไห้หรือแสดงความกลัวเมื่อเห็นหนูขาว
- ความกลัวแผ่ขยายไปยังสิ่งที่คล้ายกัน เช่น กระต่าย สุนัข หรือวัตถุขนฟู เรียกว่า generalization
- ถ้านำสิ่งเร้าเดิมมาให้เห็นโดยไม่มีเสียงดังตามมา ความกลัวอาจค่อย ๆ ลดลง เรียกว่า extinction
ภาพจำเร็ว: Little Albert = หนูขาว + เสียงดัง → ความกลัวที่ถูกเรียนรู้
จุดออกสอบคือ วัตสันและเรย์เนอร์นำหลัก classical conditioning ของ Pavlov มาอธิบายอารมณ์กลัวในมนุษย์ ไม่ใช่การเสริมแรงแบบ Skinner
3. Thorndike: การเชื่อมโยงและการลองผิดลองถูก
ธอร์นไดค์ใช้แมวในการทดลอง และสรุปว่าการเรียนรู้เกิดจากการลองผิดลองถูก (Trial and Error)
กฎแห่งความพร้อม
ถ้าร่างกายและจิตใจพร้อม การเรียนรู้จะเกิดได้ดี
กฎแห่งการฝึกหัด
การทำซ้ำบ่อย ๆ ช่วยให้การกระทำนั้นมั่นคงและชำนาญขึ้น
กฎแห่งผล
การได้รับผลที่พึงพอใจทำให้พฤติกรรมมีแนวโน้มเกิดซ้ำ ส่วนการทำโทษยับยั้งพฤติกรรม
4. Gestalt: การรับรู้และการหยั่งเห็น
กลุ่มเกสตัลท์เชื่อว่าการเรียนรู้เกิดจากการมองเห็น “ภาพรวม” มากกว่าการสะสมส่วนย่อยแบบแยกขาด
- การรับรู้ (Perception) คือการตีความสิ่งเร้าจากประสาทสัมผัส โดยอาศัยประสบการณ์เดิม
- การหยั่งเห็น (Insight) คือการเกิดความคิดแวบขึ้นมาอย่างฉับพลัน จนมองเห็นแนวทางแก้ปัญหาได้
- โคห์เลอร์ทดลองกับลิงชื่อ “สุลต่าน” ที่ใช้ประสบการณ์เดิมแก้ปัญหาเพื่อหยิบกล้วย
ตารางเปรียบเทียบ 4 ทฤษฎีสำคัญ
| นักคิด | แนวคิดหลัก | คำจำ |
|---|---|---|
| Pavlov | สิ่งเร้าจับคู่จนเกิดการตอบสนองแบบมีเงื่อนไข | สุนัข + กระดิ่ง |
| Watson | วางเงื่อนไขกับมนุษย์ สร้างการตอบสนองความกลัวได้ | เด็กอัลเบิร์ต + หนูขาว |
| Thorndike | การลองผิดลองถูกและกฎการเรียนรู้ 3 ข้อ | แมว + Trial and Error |
| Gestalt | การรับรู้ภาพรวมและการหยั่งเห็น | ลิงสุลต่าน + Insight |
ถ้าเจอคำว่า ลองผิดลองถูก ให้นึกถึง ธอร์นไดค์ และถ้าเจอคำว่า หยั่งเห็น ให้นึกถึง เกสตัลท์