นี่คือบทที่เชื่อมทฤษฎีกับการทำงานจริงของครูโดยตรง เพราะเมื่อเข้าใจผู้เรียนแล้ว ครูต้องช่วยเขา “ตัดสินใจได้ ปรับตัวได้ และได้รับการช่วยเหลือทันเวลา”
เนื้อหาชุดนี้สำคัญมากในมุมวิชาชีพครู เพราะไม่ได้หยุดแค่สอน แต่ต้องรู้จักแนะแนว ให้คำปรึกษา รู้ขอบข่ายงานบริการ และเข้าใจกระบวนการดูแลช่วยเหลือนักเรียนทั้งระบบ
แนวคิดและความหมายของการแนะแนว
- การแนะแนวช่วยให้บุคคลรู้จักตนเอง รู้จักโลกรอบตัว และใช้กลวิธีกับเครื่องมือต่าง ๆ เพื่อตัดสินใจด้วยตนเองอย่างเหมาะสม
- การแนะแนวมีครูแนะแนวเป็นบุคลากรหลัก แต่ต้องอาศัยการมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย
- Frank Parsons คือบิดาแห่งการแนะแนว
- การแนะแนวคือกระบวนการส่งเสริมและช่วยเหลือให้นักเรียนรู้จักตนเอง เข้าใจสิ่งแวดล้อม เลือกตัดสินใจ แก้ปัญหา และปรับตัวได้อย่างเหมาะสม
ปรัชญาของการแนะแนว
บุคคลแตกต่างกัน
แต่ละคนต่างกันทั้งร่างกาย สังคม อารมณ์ สติปัญญา ความสนใจ ความสามารถ ความถนัด และเจตคติ
ทุกคนมีศักยภาพ
บุคคลเป็นทรัพยากรที่มีค่าและมีศักยภาพแฝงอยู่ในตน ควรได้รับการพัฒนาให้เจริญขึ้นทุกด้าน
พฤติกรรมมีสาเหตุ
การแสดงออกของบุคคลย่อมเกิดจากตนเองและสิ่งแวดล้อมเป็นเหตุ
คนต้องการการยอมรับ
บุคคลมีศักดิ์ศรี ต้องการการยอมรับ และต้องอยู่ร่วมกับผู้อื่นในสังคมอย่างพึ่งพาอาศัยกัน
เป้าหมายและขอบข่ายของการแนะแนว
เป้าหมาย 3 ด้าน
- การป้องกันปัญหา
- การแก้ปัญหา
- การส่งเสริมพัฒนา
ขอบข่าย 3 ประเภท
- แนะแนวการศึกษา
- แนะแนวอาชีพ
- แนะแนวส่วนตัวและสังคม
บริการแนะแนว 5 บริการ
1. ศึกษาและรวบรวมข้อมูล
สำรวจและรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับผู้เรียนเพื่อรู้จักตน เขา และใช้ช่วยเหลือได้ถูกทาง
2. บริการสนเทศ
ให้ข้อมูลข่าวสารและความรู้ที่ตรงกับความต้องการของผู้เรียน
3. ให้คำปรึกษา
เป็นหัวใจของการแนะแนว ช่วยให้ผู้เรียนตัดสินใจได้อย่างเหมาะสม
4. จัดวางตัวบุคคล
ช่วยให้ผู้เรียนได้เรียนหรือทำสิ่งที่สอดคล้องกับสิ่งที่ตัดสินใจเลือก
5. ติดตามและประเมินผล
ติดตามว่าผู้เรียนได้รับประโยชน์เพียงใด และใช้ปรับปรุงบริการให้ดีขึ้น
ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน
เป็นกระบวนการดูแลช่วยเหลือนักเรียนอย่างเป็นระบบ มีขั้นตอน มีครูที่ปรึกษาเป็นบุคลากรหลัก และมีหลักฐานการทำงานตรวจสอบได้
การดำเนินงานต้องอาศัยความร่วมมือจากผู้บริหาร ครู ผู้ปกครอง ชุมชน คณะกรรมการสถานศึกษา และผู้เกี่ยวข้องทั้งภายในและภายนอกสถานศึกษา
วัตถุประสงค์ของระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน
- เพื่อให้การดำเนินงานดูแลช่วยเหลือนักเรียนของโรงเรียนเป็นระบบและมีประสิทธิภาพ
- เพื่อให้โรงเรียน ผู้ปกครอง หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และชุมชนทำงานร่วมกันได้อย่างมีระบบและตรวจสอบได้
5 ขั้นตอนของระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน
1. รู้จักนักเรียนรายบุคคล
ใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์ เช่น ระเบียนสะสม ปพ.8 การประเมินพฤติกรรม บันทึกสุขภาพ และการเยี่ยมบ้าน
2. คัดกรองนักเรียน
จัดกลุ่มเป็น กลุ่มปกติ กลุ่มเสี่ยง กลุ่มมีปัญหา และกลุ่มพิเศษ
3. ส่งเสริมและพัฒนา
เช่น โฮมรูม ประชุมผู้ปกครองชั้นเรียน กิจกรรมทักษะชีวิต และเพื่อนที่ปรึกษา YC
4. ป้องกันและแก้ไขปัญหา
อย่างน้อยต้องมีการให้คำปรึกษาและกิจกรรมช่วยเหลือ เช่น ซ่อมเสริม จับคู่ เพื่อนช่วยเพื่อน
5. ส่งต่อ
เมื่อปัญหาซับซ้อนหรือช่วยแล้วไม่ดีขึ้น ต้องส่งต่อผู้เชี่ยวชาญให้เร็วและตรงทาง
การส่งต่อภายในและภายนอก
ส่งต่อภายใน
- ครูปกครอง: ปัญหาระเบียบวินัย ความประพฤติ
- ครูแนะแนว: ขอทุนการศึกษา ให้ความช่วยเหลือเบื้องต้น
- ครูพยาบาล: ปัญหาสุขภาพ
ส่งต่อภายนอก
- นักจิตวิทยา
- นักสังคมสงเคราะห์
- จิตแพทย์
คณะทำงานในระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน
- ทีมนำ ผู้อำนวยการสถานศึกษา ประชุมอย่างน้อยภาคเรียนละ 1 ครั้ง
- ทีมประสาน รองผู้อำนวยการสถานศึกษา ประชุมอย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง
- ทีมทำ หัวหน้าระดับชั้น ประชุมอย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 ครั้ง
หัวใจของบทนี้คือ ช่วยให้ผู้เรียนรู้จักตัวเอง ตัดสินใจได้ ปรับตัวได้ และได้รับการช่วยเหลืออย่างเป็นระบบ