รูปแบบการจัดชั้นเรียนสะท้อนวิธีคิดของครู ถ้าครูเป็นศูนย์กลาง ห้องจะนิ่งและรับความรู้ แต่ถ้าเน้นผู้เรียน ห้องจะยืดหยุ่น ลงมือทำ และเรียนรู้ร่วมกัน
การจัดชั้นเรียนแบ่งตามวิธีสอนได้ 2 แบบใหญ่ คือ ชั้นเรียนแบบธรรมดา และ ชั้นเรียนแบบนวัตกรรม ต้องแยกให้ชัด เพราะเป็นประเด็นที่เชื่อมกับ Active Learning และการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญโดยตรง
เปรียบเทียบ 2 รูปแบบ
| ประเด็น | ชั้นเรียนแบบธรรมดา | ชั้นเรียนแบบนวัตกรรม |
|---|---|---|
| ศูนย์กลาง | ครูเป็นศูนย์กลาง เป็นผู้นำการเรียนรู้ ผู้เรียนรับความรู้จากครู | ผู้เรียนเป็นสำคัญ ครูเป็นผู้กำกับ แนะนำ และให้คำปรึกษา |
| การจัดโต๊ะ | โต๊ะครูมักอยู่หน้าห้อง โต๊ะเรียนเรียงแถว หันหน้าเข้าหาครู | ปรับได้ตามกิจกรรม เช่น กลุ่ม ตัวยู ตัวที ครึ่งวงกลม หรือวงกลม |
| วิธีเรียน | ครูบรรยาย อธิบาย และทำกิจกรรมให้ดู ผู้เรียนฟังเป็นหลัก | ผู้เรียนคิด ถาม แก้ปัญหา ทำกิจกรรม ค้นคว้า วิเคราะห์ และลงมือปฏิบัติ |
| สื่อการสอน | ใช้ชอล์ก กระดาน แบบเรียน แผนภูมิ รูปภาพ หรือแผนที่ที่ไม่เปลี่ยนบ่อย | ใช้ชุดการสอน สื่อประสม เครื่องช่วยสอน บทเรียนโปรแกรม หรือคอมพิวเตอร์ช่วยสอน |
| ภาพจำ | Passive Learning | Active Learning |
ชั้นเรียนแบบธรรมดา
ลักษณะการจัดชั้นเรียน
- โต๊ะเรียนอาจเป็นโต๊ะเดี่ยวหรือโต๊ะคู่
- ผนังห้องอาจมีป้ายนิเทศ แผนภูมิ รูปภาพ แผนที่ หรือสื่อประกอบ
- บางห้องอาจมีมุมความสนใจ แต่ยังไม่ใช่ส่วนหลักของกระบวนการเรียนรู้
- รูปแบบค่อนข้างคงที่ เปลี่ยนแปลงไม่บ่อย
บทบาทครูและผู้เรียน
- ครูเป็นผู้รอบรู้ เป็นผู้บรรยายและอธิบาย
- ครูแสดงกิจกรรมเอง แม้กระทั่งการทดลองอย่างง่าย
- ผู้เรียนฟังและรับความรู้ มีโอกาสหยิบจับสื่อหรือทำงานกลุ่มน้อย
- เหมาะกับการถ่ายทอดข้อมูลพื้นฐาน แต่ไม่เพียงพอต่อการพัฒนาทักษะคิดขั้นสูง
ชั้นเรียนแบบนวัตกรรม
ลักษณะการจัดชั้นเรียน
- เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ เอื้อต่อการจัดกิจกรรมหลากหลาย
- ใช้เทคนิคใหม่ ๆ เช่น การเรียนรู้แบบร่วมมือ โฟร์แมท สตอรี่ไลน์ โครงงาน
- โต๊ะครูไม่จำเป็นต้องอยู่หน้าห้อง สามารถเคลื่อนย้ายได้
- นิยมจัดโต๊ะเป็นกลุ่ม เพื่อให้ผู้เรียนปฏิบัติกิจกรรมร่วมกัน
- มีศูนย์สนใจ มีสื่อให้ผู้เรียนศึกษาด้วยตนเองหรือร่วมกับเพื่อน
บทบาทครูและผู้เรียน
- ครูพูดน้อยลง แต่เตรียมการและออกแบบมากขึ้น
- ครูเป็นผู้กำกับ แนะแนว ให้คำแนะนำ และช่วยเหลือเมื่อจำเป็น
- ผู้เรียนได้คิด ได้ถาม ได้แก้ปัญหา และลงมือทำด้วยตนเอง
- สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของหลักสูตรที่ต้องการให้ผู้เรียนค้นคว้า วิเคราะห์ วิจารณ์ และปฏิบัติจริง
จำเร็ว: ธรรมดา = ครูนำ ผู้เรียนฟัง | นวัตกรรม = ผู้เรียนทำ ครูหนุน
การจัดโต๊ะไม่ใช่เรื่องตกแต่ง แต่เป็นเครื่องมือกำหนดพฤติกรรมการเรียนรู้