ตัวแปรคือภาษากลางของงานวิจัย ถ้าแยกตัวแปรต้น ตัวแปรตาม และตัวแปรแทรกซ้อนไม่ออก จะอ่านงานวิจัยไม่ทะลุ
บทนี้จึงออกแบบให้จำเป็นภาพเหตุและผล: สิ่งที่ผู้วิจัยจัดหรือเปรียบเทียบคือ “ตัวแปรต้น” สิ่งที่เกิดตามมาคือ “ตัวแปรตาม” ส่วนสิ่งรบกวนที่อาจทำให้ผลคลาดเคลื่อนคือ “ตัวแปรแทรกซ้อน”
ความหมายของตัวแปร
ตัวแปร คือคุณสมบัติหรือคุณลักษณะของสิ่งต่าง ๆ ที่เปลี่ยนค่าได้
อาจเป็นสิ่งมีชีวิตหรือไม่มีชีวิตก็ได้ เช่น เพศมีค่าได้อย่างน้อย 2 ลักษณะ คะแนนสอบมีค่าได้หลายระดับ วิธีสอนอาจแบ่งเป็นวิธีสอนแบบหนึ่งกับอีกแบบหนึ่ง ตัวแปรจึงต้องวัดหรือจำแนกได้อย่างน้อย 2 ค่า หรือ 2 ลักษณะ
ประเภทตัวแปรที่ต้องแยกให้ออก
| ตัวแปร | ความหมาย | คำจำ |
|---|---|---|
| ตัวแปรอิสระหรือตัวแปรต้น | ตัวแปรที่กำหนดขึ้นเพื่อทดสอบสมมติฐาน เป็นต้นเหตุที่คาดว่าจะทำให้เกิดผลตามมา | เหตุ / วิธี / สิ่งที่จัดให้ |
| ตัวแปรตาม | ผลที่เกิดจากตัวแปรต้น เป็นสิ่งที่ผู้วิจัยต้องการวัดหลังจากจัดเงื่อนไขหรือทดลอง | ผล / คะแนน / พฤติกรรมที่เปลี่ยน |
| ตัวแปรแทรกซ้อนหรือตัวแปรเกิน | ตัวแปรอื่นที่อาจมีผลต่อตัวแปรตาม แต่ผู้วิจัยไม่ได้มุ่งศึกษาโดยตรง ต้องควบคุมให้เกิดน้อยที่สุด | สิ่งรบกวน / ตัวควบคุม |
| ตัวแปรสอดแทรก | ตัวแปรทางทฤษฎีที่มีผลต่อตัวแปรตาม แต่ไม่สามารถมองเห็น วัด หรือจัดกระทำได้โดยตรง | ภายในใจ เช่น วิตกกังวล แรงจูงใจ ความเกรงใจ |
ภาพจำตัวแปร
เหตุ
ตัวแปรต้น
วิธีสอน สื่อ นวัตกรรม โปรแกรม กิจกรรม
ผล
ตัวแปรตาม
ผลสัมฤทธิ์ ทักษะ เจตคติ พฤติกรรม คะแนน
สิ่งรบกวน
ตัวแปรเกิน
เพศ อายุ ระดับสติปัญญา คุณภาพเครื่องมือ เวลาเรียน
ตัวอย่างแยกตัวแปรแบบอ่านแล้วเห็นภาพ
ตัวอย่างที่ 1
การเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ที่ได้รับการสอนโดยวิธีสอนแบบร่วมมือกับวิธีสอนแบบปกติ
- ตัวแปรต้น: วิธีสอน 2 วิธี คือ วิธีสอนแบบร่วมมือและวิธีสอนแบบปกติ
- ตัวแปรตาม: ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน
- ตัวแปรเกิน: เพศ ระดับสติปัญญา เวลาเรียน คุณภาพแบบทดสอบ
- ตัวแปรสอดแทรก: แรงจูงใจ ความวิตกกังวล ความตื่นเต้น
ตัวอย่างที่ 2
การเปรียบเทียบทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนที่ได้รับการฝึกด้วยชุดกิจกรรมทดลองและการเรียนแบบปกติ
- ตัวแปรต้น: รูปแบบการจัดกิจกรรมการเรียนรู้
- ตัวแปรตาม: ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์
- ตัวแปรเกิน: พื้นฐานความรู้เดิม จำนวนครั้งในการฝึก คุณภาพเครื่องมือวัด
- ตัวแปรสอดแทรก: ความสนใจ ความมั่นใจ ความกังวลในการทดลอง
เคล็ดลับสั้นที่สุด: ถ้าถามว่า “ใช้อะไรไปทำให้เกิดผล” มักเป็น ตัวแปรต้น ถ้าถามว่า “ผลที่วัดคืออะไร” มักเป็น ตัวแปรตาม