หมวด 2 ทำให้เห็นว่า “การศึกษา” เป็นทั้งสิทธิ โอกาส และหน้าที่ของครอบครัว
จุดสำคัญที่สุดคือเรียนฟรีไม่น้อยกว่า 12 ปี สิทธิของผู้เรียนกลุ่มพิเศษ หน้าที่ของบิดามารดาผู้ปกครอง และสิทธิของครอบครัวหรือภาคสังคมในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน
มาตรา 10 สิทธิและโอกาสเสมอกัน
การศึกษาขั้นพื้นฐานไม่น้อยกว่า 12 ปี
ทุกคน
มีสิทธิและโอกาสเสมอกันในการรับการศึกษาขั้นพื้นฐานอย่างทั่วถึง มีคุณภาพ และไม่เก็บค่าใช้จ่าย
ผู้บกพร่อง / ด้อยโอกาส
ต้องได้รับการศึกษาขั้นพื้นฐานเป็นพิเศษ เพื่อให้เข้าถึงสิทธิจริง
ผู้มีความสามารถพิเศษ
ต้องจัดด้วยรูปแบบที่เหมาะสมกับความสามารถของบุคคลนั้น
ตารางจำเรื่อง “เรียนฟรี” และ “ภาคบังคับ”
| เรื่อง | จำนวนปี | จุดจำ |
|---|---|---|
| รัฐธรรมนูญ 2560 | 12 ปี | ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับ |
| พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ | ไม่น้อยกว่า 12 ปี | พูดถึงสิทธิในการรับการศึกษาขั้นพื้นฐาน |
| การศึกษาภาคบังคับ | 9 ปี | ป.1 ถึง ม.3 หรือเด็กอายุย่างเข้าปีที่ 7 ถึงย่างเข้าปีที่ 16 ตามเกณฑ์ |
| นโยบายเรียนฟรี | 15 ปี | อนุบาล 1 ถึง ม.6 เป็นนโยบายสนับสนุน ไม่ใช่ตัวเลขในมาตรา 10 |
คนพิการ บกพร่อง และความสามารถพิเศษ
บุคคลซึ่งมีความบกพร่อง
เช่น บกพร่องด้านร่างกาย จิตใจ สติปัญญา อารมณ์ สังคม การสื่อสาร การเรียนรู้ หรือผู้ด้อยโอกาส ต้องได้รับการศึกษาขั้นพื้นฐานเป็นพิเศษ
คนพิการ
จัดตั้งแต่แรกเกิดหรือเมื่อพบความพิการ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย และมีสิทธิได้รับสิ่งอำนวยความสะดวก สื่อ บริการ และความช่วยเหลือทางการศึกษา
ผู้มีความสามารถพิเศษ
จัดด้วยรูปแบบที่เหมาะสม โดยคำนึงถึงความสามารถเฉพาะของบุคคล เช่น โปรแกรมเฉพาะด้านหรือเส้นทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น
มาตรา 11-14 หน้าที่ครอบครัวและสิทธิภาคสังคม
มาตรา 11 หน้าที่ผู้ปกครอง
บิดา มารดา หรือผู้ปกครองต้องจัดให้บุตรหรือบุคคลในความดูแลได้รับการศึกษาภาคบังคับ และได้รับการศึกษานอกเหนือภาคบังคับตามความพร้อมของครอบครัว
มาตรา 12 สิทธิจัดการศึกษา
นอกจากรัฐ เอกชน และ อปท. บุคคล ครอบครัว ชุมชน องค์กรชุมชน องค์กรเอกชน องค์กรวิชาชีพ ศาสนา สถานประกอบการ และสถาบันสังคมอื่น มีสิทธิจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน
มาตรา 13 สิทธิประโยชน์ผู้ปกครอง
ได้รับการสนับสนุนความรู้ในการอบรมเลี้ยงดู เงินอุดหนุนสำหรับการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน และการลดหย่อนหรือยกเว้นภาษีตามกฎหมาย
มาตรา 14 สิทธิประโยชน์ผู้สนับสนุน
บุคคล ครอบครัว ชุมชน องค์กร หรือสถานประกอบการที่สนับสนุนหรือจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ย่อมได้รับสิทธิประโยชน์ตามควรแก่กรณี
Home School จำแบบสั้น
เป็นการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานโดยครอบครัว จัดอยู่ในแนวคิดสิทธิของครอบครัวในการจัดการศึกษา ต้องขออนุญาตตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด และต้องมีการวัดผลประเมินผลเพื่อรับรองผลการเรียนของผู้เรียน